अलंकार

राजघराण्यातील दागिने
राजेरजवाड्यांसाठी बनवण्यात आलेल्या दागिन्यात खूपच जवाहिर वापरलेले असते. कारण हिरे, माणके वगैरे अप्रूप, दुर्लभ व म्हणून मौल्यवान खडे वापरणे हा केवळ राजांचा हक्क समजत. परंतु पुढेपुढे अशा तऱ्हेच्या जडजवाहिराच्या दागिन्यांची निरनिराळ्या राजघराण्यातून प्रथाच पडली. बहुतेक राजांच्या खाजगी रत्नशाळा व सोनार असत. या रत्नशाळांत सर्व राजकुटुंबियांच्या दागिन्यांची जंत्रीही कैक वेळ ठेवत. पहिल्या माधवरावांची पत्नी रमाबाई हिने १७७२ मध्ये सती जाण्यापूर्वी आपले सर्व दागिने वाटून टाकले. त्यांची यादी कुटुंबाच्या कागदोपत्री सापडते. तिच्यावरून सर्व दागिन्यत हिरे-माणके-पाचू यांचा भरपूर वापर केला होता असे दिसते. मोत्याचे दागिनेही पुष्कळ होते. पैंजण सोडून निव्वळ सोन्याचे दागिने फारच थोडे होते. दागिन्यात हिरे-मोती व इतर खडे वापरण्याची परंपरा जुनी असली तरी सतराव्या शतकापासून कोंदणि मोगल धर्तीचीच आढळतात. ‘जेड’चे दागिने वापरात आले तेही या मोगल प्रभावामुळेच.