चालीरीती आणि परंपरा

तुळशीवृंदावन आणि त्यातील तुळशीची मनोभावे पुजा करणारी मराठी स्त्री

वाजत्या घुंगूरवाळ्याची पावलं घरात उमटणार आहेत अगर आपण आत्या होणार आहोत यातली चाहूल घरात लागली तरी आमची ब्रह्मानंदी टाळी लागायची. अशा वेळी मनात यायचं की, आपल्या वहिनीला एक सुंदर देखणी मुलगी व्हावी. त्या चंद्रज्योतीच्या उजेडात सारं घरदार उजळून निघावं आणि आपण हौसे मजेच्या सगळ्या सोपस्कारांच्या धांदलीत स्वतःला हरवून बसावं . लाल चुटूक होठांच, भुरभुरत्या जावळाचं, मऊसूच अंगाचं, गुलाबी गालांचं हसरं बाळ घरात यायचं म्हणजे केवढा आनंद! रेशमी खणाच्या कुंजीत हे राजबिंड रुपडं गुंडाळून सरीबिंदलीच्या न्‌ वाघनखाच्या साजानं नटवलं किंवा शेलक्या वस्त्रांच्या झुबल्या टोपड्यांनी शिणगारीत हातावर घेतलं म्हणजे किती मज्जा! हो बाई, सोनार घरी जाऊन सगळी बाळलेणी घडवून आणीन तरच राहीन पाच कुवारणी पुजून जिवतीची आराधना करीत घरात ह्या राणीच्या रुपानं महादेवीच अवतरलीय असा सांगावा घरोघरी धाडीन तरच नावची म्हणावी मी!

खरंच, दादाला मुलगी झाली ना की, माझ्या पायाला भिंगरी लावीन कायम काय आणायला फिरीन मी, झालंच तर मनाला पंख लावीत संगं भूक-लाडू तहान-लाडू घेऊन बारशाची निमंत्रण करायला घरोघरीचे उंबरठे झिजवीन. आमची आजी तर म्हणते की, पहिली मुलगी व्हावी म्हणजे घरात लक्ष्मी नांदते. तिच्या रुपानं सरस्वतेचा संचार होतो घरोदारी. तिच तर सांगणंच मुळी की, समींदर उफडा करीत हिरे माणीक वेचून बाळाचं झबलं टोपडं गुंफावं. खेळण्या पाळण्याला राघू मैना लावावेत. चंद्रसूर्याचे दिवे पाजळावेत. दारी लामण दिव्यांची रोषणाई करावी आणिक जिनगराला सांगून पाळण्यावर खेळण्याची अब्दागिरी झोकात तयार करून घ्यावी. पाच सवाष्णींच्या ओट्या भराव्यात. गावातल्या देवीला पुरणावरणाच महानैवेद्य दाखवून बाळीला आशीर्वाद मागावेत. झेंडू झेंडू गोंडं लावून राणीला टोपडं घालाव. आणिक त्या टोपड्याला पिंपळपान जडवून बाळीच्या गोरेपणाची बडेजाई मांडावी.

आमची आई तर म्हणते की, दादाची लेक म्हणजे दुधावरची साय. लेकासारखी तिची जोपा व्हावी.
लेकीची अंगलट जाईच्या फोफावानी
बया माऊलींन जोपा केलीया लेकावानी
अशीच भाषा बघणारानं केली तर खरं म्हणावं!

वाढत्या वयाचं लेणं लेत लाडाची लाडुबाई घरात रांगायला लागली, घुंगूरते पाय घेऊन पळायला लागली म्हनजे तिच्या कवतिकाला आमच्या घरी उधाण येत. आमच्या ताईला मुलगी झाली तर तिला खेळायला गावोगांच्या किती मावल्या आल्या. भाजक्या चूल उतरंडीचा रग्गड खेळ घरात आला. तऱ्हेतऱ्हेच्या गोंड्यांनी तिची लांबसडाक केसांची वेणी गुंफली गेली. जरतारी काठाची रेशमी पोताची परकर पोलकी शिवली गेली न्‌ भातुकलीचा अगर भोंडल्याचा घरातल्या ओसरीवर दणका उडून गेला. चवीधवीचे खाऊ खिरापतीला आले. निरनिराळ्या गीतांचे स्वर घुमले न्‌ आजोळ घराला जशी इंद्रसभेची शोभा आली. भातुकलीला तर सगळं गाव बघायला लोटावं अशी बारकाली-बारकाली भांडीकुंडी गोळा झाली. लेकीला जणू संसाराचा श्रीगणेशा शिकवला गेला. बरोबरच्या मुलीबाळींच्या सहवासात तिचं बालपण झोकात सजलं गेलं.