शाल व श्रीफ़ळ

पुण्यात पेशव्यांच्या दरबारात एक मनुष्य गेला. तो मिदे,मराठी, तामीळ, गुजराती, कानडी, तेलगू, बंगाली, उर्दू, सिंधी, व मल्याळी अशा एकूण दहा भाषा सारख्याच सहजतेने व अस्खलितपणे बोलू शके. तो पेशव्यांना म्हणाला, महाराज, आपल्या दरबारी असलेले नाना फ़डाणीस यांची चातुर्याबद्दल ख्याती आहे; तेव्हा माझी मातृभाषा कोणती आहे, हे त्यांनी सांगावं.

पेशव्यांनी नानांकडे प्रश्नार्थक दृष्टीनं पाहाताच, नना त्या बहुभाषीकाला म्हणाले, हे पाहा, सध्या माझ्यापुढं एवढी कामं आहेत, की तुमच्याकडे लक्ष द्यायला मला वेळ नाही. तुम्ही दोन-तीन दिवस पेशव्यांचे पाहुणे म्हणून राहायला तयार असाल, तर मी तुमच्या प्रश्नांचं उत्तर देईन.त्या बहुभाषी पाहुण्यानं ती गोष्ट मान्य करताच, नानांनी त्याची राहण्याची जेवणाची व्यवस्था अतिशय चांगली ठेवण्याच्या सूचना सेवकांना दिल्या.

पाहुणे आला, त्याच दिवशी रात्री नानांच्या सूचनेनुसार त्याला असं जड चमचमीत जेवण वाढलं गेलं, की जेवण होताच आणि आणि मऊशीर गाद्यागिरद्यात आडवे होताच, त्याल गाढा झोप लागली. ते पाहून त्याला येणाऱ्या भाषा जाणणाऱ्या लोकांना बरोबर घेऊन, नाना त्याच्या झोलीत गेले आणि त्यांनी एका सेवकाला त्याच्या तोंडावर पाणी शिंपडायला सांगितले.

पाण्याचा हाबकारा तोंडावर बसताच, गाढ झोली गेलेल्या त्या पाहुण्यांची झोप चाळवली जाऊन, तो अर्धवट गुंगीत हे काय ! हे काय ! अशा अर्थी आ शूं ! आ शूं ! असं म्हणू लागल्या. त्या बरोबर त्याला चांगला जागा करुन नाना म्हणाले, पाहूणे, तुमची मातृभाषा गुजराती आहे. खरं की नाही?

नानांनी योजलेल्या युक्तीमुळे चकित झालेल्या त्या पाहुणयाने त्यांचे म्हणणे दिलखुलासपणे मान्य केले आणि बरोबर आणलेली शाल व श्रीफ़ळ त्यांना अर्पण करुन, दुसऱ्या दिवशी तिथून प्रयाण केले.